Fiche 51497 - MATTHAEUS de Acquasparta

permalien : http://studium-parisiense.univ-paris1.fr/individus/51497-matthaeusdeacquasparta
Retourner à la liste Voir la fiche au format JSON

Informations prosopographiques
Fiche d’identité
  • Nom:
    • MATTHAEUS de Acquasparta
  • Variante(s) de nom:
    • Matthaeus de ACQUASPARTA
    • Matteo dei BENTIVENGHI
    • Matthieu d'AQUASPARTA
  • Description courte:
    • Cardinal franciscain
  • Date de vie:
    • -1302
      • Commentaire : /Il est mort le 28 ou le 29 octobre et est enterré dans le transept de l’église de Rome (Santa-Maria=in=Aracoeli).
  • Date d'activité:
    • 1254-1302
  • Sexe:
    • male
  • Statut:
    • Maître
Origine et situation géographique
  • Lieu de naissance:
    • Italie (Ombrie : Aquasparta).
  • Diocèse:
    • Diocèse de Todi.
Insertion relationnelle
  • Classe sociale d'origine.:
    • Noble.
  • Réseau familial:
    • Son frère est BENTIVENGA, cardinal-évêque d'Albano .
  • Impliqué dans une polémique ou dans un débat intellectuel:
    • Controverse avec Nicolaus de GHISTELE, provincial (franciscain) de France qu’il fait condamner pour ses propositions contraires à la bulle Exiit qui seminat .
Cursus
  • Université ou Studium:
    • Paris, dès 1268 au moins.
  • Cursus:
    • Maître en théologie (Paris) ca. 1275 .
  • Vie de l'individu dans un collège:
    • Couvent (dominicain) de Paris (Cordeliers).
Carrière ecclésiastique
  • Statut ecclésiastique douteux:
    • Prêtre.
  • Ecclésiastique séculier:
    • Cardinal-prêtre de San-Lorenzo=in=Damaso 1288-1291 ;
    • Cardinal-évêque de Porto=et=Santa=Rufina 1291-1302 ;
  • Ecclésiastique régulier:
    • O.F.M. : frère du couvent (franciscain) de Todi depuis 1254 .
  • Position hiérarchique occupée dans un ordre régulier:
    • Ministre=général des Franciscains 1287-1289 .
      • Commentaire : /Il est élu au chapitre=général (franciscain) de Montpellier en 1287 .
  • Fonctions ecclésiastiques auprès du Pape et pour son compte:
    • Pénitencier du Saint-Siège.
Carrière professionnelle
  • Universitaire:
    • Paris (Faculté de Théologie : lecteur biblique 1268-1269 ) ;
    • Paris (Faculté de Théologie : lecteur des Sentences 1271-1272 ) ;
    • Bologne (Lecteur 1272-1275 ?) ;
    • Paris (Faculté de Théologie : Maître-régent (actu regens) 1275-1277 ?) ;
    • Rome (Lecteur en Curie 1279-1287 ) ;
      • Commentaire : /Il succède à John PECHAM dont il a peut-être suivi les cours à Paris.
  • Fonctions dans l'administration locale:
    • Légat en Lombardie, Vénétie et Romagne 1297-1298 .
    • Légat en Toscane et en Romagne 1299-1300 .
  • Représentations:
    • Missions diplomatiques au profit du Pape BONIFACE VIII , pour des arbitrages entre la France et l'Aragon, la France, la Flandre et l'Angleterre, pour la pacification de la Toscane et de la Lombardie.
Carrière politique et vicissitudes diverses
  • Position politique importante:
    • Principal conseiller de BONIFACE VIII ;
      • Commentaire : /À ce titre, il sera chargé de prêcher la Croisade contre les Colonna.
Voyage
  • Voyage:
    • Voyage (affaires ecclésiastiques) au chapitre=général de Montpellier en 1287 .
Production textuelle
  • Auteur actif dans le champ religieux:
    • Auteur actif dans le domaine religieux :
      • Tractatus de excellentia Sacrae Scripturae
        • Titre:
          • Tractatus de excellentia Sacrae Scripturae
        • Date et lieu:
          • Avant 1273 à Paris.
        • Manuscrits:
          • MS. Assisi, BC 134 ;
          • MS. Todi, BC 44, f.1-4.
        • Incipits pour le texte manuscrit:
          • Inc. : "Omnis scriba doctus... Volentibus ingredi in Sacram Scripturam...".
        • Edition moderne:
          • In Quaestiones disputatae selectae: quaestiones de fide et de cognitione Fratris Matthaei ab Aquasparta . (Bibliotheca franciscana scholastica medii aevi, I), Quaracchi, 1903 [reprint 1957], 3-22.
      • Principium Introitus ad sacram theologiam
        • Titre:
          • Principium (Introitus ad sacram theologiam)
        • Date et lieu:
          • 1273 à Paris.
        • Manuscrits:
          • MS. Assisi, BC 134 ;
          • MS. Assisi, BC 461 ;
          • MS. Todi, BC 44, f.4-6.
        • Incipits pour le texte manuscrit:
          • Inc. : "Beatus homo quem tu erudieris... Volenti studere in aliqua scientia...".
        • Edition moderne:
          • In Quaestiones disputatae selectae: quaestiones de fide et de cognitione Fratris Matthaei ab Aquasparta . (Bibliotheca franciscana scholastica medii aevi, I), Quaracchi, 1903 [reprint 1957], I
      • Comment. super quattuor libros Sententiarum
        • Titre:
          • Comment. super quattuor libros Sententiarum
        • Date et lieu:
          • ? 1271-1273 . à Paris.
        • Manuscrits:
          • MS. Assisi, BC 132, f.1-225 et 298-309 (Lib. II) et f. 226-297 (Lib. IV) ;
          • MS. Todi, BC 122, f.1-160 (Lib. I : Dist. 1-17 ; 20-fin).
        • Incipits pour le texte manuscrit:
          • Inc. : "Nihil me judicavi scire inter vos ... In verbis istis Paulus Apostolus..." (Lib. I) ;
          • Inc. : "Intravi in domum figuli ... Diligenter... " (Lib. II) ;
          • Inc. : "Circa istam distinctionem primam in qua determinat... " (Lib. IV) ;
        • Edition moderne:
          • In DANIELS (A.), Quellenbeiträge und Untersuchungen zur Geschichte der Gottesbeweise im xiii Jahr, Beiträge zur Geschichte der Philosophie des Mittelalters , 8 (1-2), 1909, 52-63 (Dist. 2 du Lib. I) ;
          • In LONGPRÉ (E.), Thomas de York et Mattieu d’Aquasparta. Textes inédits sur le problème de la création, Archives d’Histoire Doctrinale et Littéraire du Moyen Âge , I, 1926-1927, 269-308 (extraits) ;
          • In AMOROS (L.), La teologia come ciencia practica en la escuela franciscana en los tiempos que preceden a Escoto. Edicion de textos, Archives d’Histoire Doctrinale et Littéraire du Moyen Âge , 9, 1934, 261-303, aux p. 284-285 (Prol. Q. 7 du L. I) ;
          • In VANNI ROVIGHI (S.), L’Immortalità dell’anima nei maestri francescani del secolo xiii , Milan, 1936, 255-272 (Dist. 19, q. 1 du L. II) ;
          • In Quaestiones disputatae de incarnatione et de lapsu aliaeque selectae de Christo et de eucharistia Fratris Matthaei ab Acquasparta . (Bibliotheca franciscana scholastica medii aevi, II), Quaracchi, 1914 [reprint 1957], 244-304 (d. 21.2.1-2, d. 30.1.1-2, d. 31.2.1 du livre II), 244-304.
      • Concordantiae super quatuor libros Sententiarum
        • Titre:
          • Concordantiae super quatuor libros Sententiarum
        • Date et lieu:
          • ?
        • Manuscrits:
          • MS. Braunschweig, StB.161, f.134-169 ;
          • MS. Braunschweig, StB.163, f.79-103 ;
          • MS. Braunschweig, StB.179 ;
          • MS. Colmar, B. Consistoire 304, f. 204-268, copié en 1428 ;
          • MS. München, BSB Clm 8947, f. 24-49 ;
          • MS. München, UB 2° 89 ;
          • MS. Stuttgart, Württ. LB HB III 1, copié en 1465 .
        • Incipits pour le texte manuscrit:
          • Inc. : "
          • Inc. : "Abortum procurantes quando sunt homicidae...".
      • Disputationes in aula et vesperis
        • Titre:
          • Disputationes in aula et vesperis
        • Variante du titre:
          • Quaestiones in vesperis
        • Date et lieu:
          • 1273 à Paris.
        • Manuscrits:
          • MS. Assisi, BC 134 ;
          • MS. Paris, B. Arsenal 379, f. 239 ;
          • MS. Todi, BC 44, f. 6-9.
        • Incipits pour le texte manuscrit:
          • Inc. : "Utrum dolor qui fuit in anima Christi / Utrum Christus alias fuisset mortuus...".
        • Edition moderne:
          • In Quaestiones disputatae de incarnatione et de lapsu aliaeque selectae de Christo et de eucharistia Fratris Matthaei ab Acquasparta . (Bibliotheca franciscana scholastica medii aevi, II), Quaracchi, 1914 [reprint 1957], 213-230.
          • In Quaestiones Selectae , Quaracchi, II, 194-211 ;
          • In Litt. quodl. , 345-347.
      • De aeterna processione Spiritus Sanctus
        • Titre:
          • De aeterna processione Spiritus Sanctus
        • Date et lieu:
          • ? 1273-1274 à Paris.
        • Manuscrits:
          • MS. Todi, BC 122, f.160-172.
        • Incipits pour le texte manuscrit:
          • Inc. : "Recusant Graeci confiteri cum ecclesia Latinorum...".
        • Edition moderne:
          • In Quaestiones disputatae selectae: quaestiones de fide et de cognitione Fratris Matthaei ab Aquasparta . (Bibliotheca franciscana scholastica medii aevi, I), Quaracchi, 1903 [reprint 1957],
      • Breviloquium de Trinitate
        • Titre:
          • Breviloquium de Trinitate
        • Date et lieu:
          • ?
        • Manuscrits:
          • MS. Todi, BC 122, f.166-170.
        • Incipits pour le texte manuscrit:
          • Inc. : "Ad aliquam notitiam generalem de divinis habendam...".
      • Quaestio de morte Christi
        • Titre:
          • Quaestio de morte Christi
        • Date et lieu:
          • ?
        • Manuscrits:
          • MS. Assisi, BC 159, f.302-303a (incomplet) ;
          • MS. Todi, BC 34, f.315.
        • Incipits pour le texte manuscrit:
          • Inc. : "Vertitur apud multos in dubium et ambiguum...".
        • Edition moderne:
          • In Quaracchi, II, 211-223.
          • In Quaestiones disputatae de incarnatione et de lapsu aliaeque selectae de Christo et de eucharistia Fratris Matthaei ab Acquasparta . (Bibliotheca franciscana scholastica medii aevi, II), Quaracchi, 1914 [reprint 1957], 230-241.
      • Tabula super originalia
        • Titre:
          • Tabula super originalia
        • Date et lieu:
          • ?
        • Manuscrits:
          • MS. ?
        • Incipits pour le texte manuscrit:
          • Inc. : "
      • Commentarium in Psalmos 1-50
        • Titre:
          • Commentarium in Psalmos 1-50
        • Date et lieu:
          • ?
        • Manuscrits:
          • MS. Assisi, BC 67, f.1-269 ;
          • MS. Bologna, BC A 980.
        • Incipits pour le texte manuscrit:
          • Inc. : "Nolite inebriari vino... In verbo proposito invitat nos...".
      • Commentarium in Apocalypsim
        • Titre:
          • Commentarium in Apocalypsim
        • Date et lieu:
          • ?
        • Manuscrits:
          • MS. Assisi, BC 51, f. 279-356 ou 121-202 ;
          • MS. Assisi, BC 57, f. 69-87.
        • Incipits pour le texte manuscrit:
          • Inc. : "Beatus qui legit et audit... Ad commendationem doctrinae quae traditur...".
      • Commentarium in Job
        • Titre:
          • Commentarium in Job
        • Date et lieu:
          • ?
        • Manuscrits:
          • MS. Assisi, BC 35, f. 1-285.
        • Incipits pour le texte manuscrit:
          • Inc. : "Haec omnia liber vitae et testamentum...".
      • Brevis Expositio Libri Ecclesiasticae
        • Titre:
          • Brevis Expositio Libri Ecclesiasticae
        • Date et lieu:
          • ?
        • Manuscrits:
          • MS. Assisi, BC 469, f. 29-35, autographe.
        • Incipits pour le texte manuscrit:
          • Inc. : "
      • Postillae in Libros Psalmorum
        • Titre:
          • Postillae in Libros Psalmorum
        • Date et lieu:
          • ?
        • Manuscrits:
          • MS. Assisi, BC 67, f. 1-269, autographe.
        • Incipits pour le texte manuscrit:
          • Inc. : "
      • Postilla in Marcum
        • Titre:
          • Postilla in Marcum
        • Date et lieu:
          • ?
        • Manuscrits:
          • MS. Todi, S.Fortunato.
        • Incipits pour le texte manuscrit:
          • Inc. : "
      • Commentarium in Danielem
        • Titre:
          • Commentarium in Danielem
        • Date et lieu:
          • ?
          • /Attribution (STEGMÜLLER) incertaine selon Bernd ROEST .
        • Manuscrits:
          • MS. ?
        • Incipits pour le texte manuscrit:
          • Inc. : "
      • Commentarium in Epistolas Pauli
        • Titre:
          • Commentarium in Epistolas Pauli
        • Date et lieu:
          • ?
          • /Attribution (STEGMÜLLER) incertaine selon Bernd ROEST .
        • Manuscrits:
          • MS. ?
        • Incipits pour le texte manuscrit:
          • Inc. : "
      • Sermones dominicales et feriales
        • Titre:
          • Sermones dominicales et feriales
        • Date et lieu:
          • ?
        • Manuscrits:
          • MS. Assisi, BC 460 ;
          • MS. Assisi, BC 461 ;
          • MS. Assisi, BC 682, f. 319ss (113 sermons) ;
          • MS. Bordeaux, BM 30 ;
          • MS. Erfurt, Wiss. B. Ampl. D 12 ;
          • MS. Oxford, Bodl. Libr. Ashmole 757 ;
          • MS.. Oxford, Merton College 237 ;
          • MS. Paris, BnF lat. 10698 ;
          • MS. Paris, BnF lat. 16482 ;
          • MS. Todi, BC 165 ;
          • MS. Torino, BN D VI 1 ;
          • MS. Città=del=Vaticano, BAV Reg. lat. 16 ;
          • MS. Worcester, Cath. Libr. F 5.
        • Incipits pour le texte manuscrit:
          • Inc. : "Non auferetur sceptrum de Juda...".
        • Edition moderne:
          • In CLOAREC (F.), Sermo de S. Francisco, Archivum Franciscanum Historicum , 1916, IX, 226-236 ;
          • In PIANA (C.), Sermones de beata maria virgine (Biblioteca Franciscana Ascetica Medii Aevi, 9), Quaracchi, 1959 ;
          • In GAL (G.), éd., Sermones de S. Antonio, de S. Clara: appendix: Sermo de potestate papae Matthaei ab Aquasparta, O.F.M. , (Bibliotheca Franciscana Ascetica Medii Aevi, 10), Quaracchi, 1962) ;
          • In BATAILLON (L.-J.), Le cardinalat vu par un futur cardinal: un sermon de Matthieu d’Aquasparta, Archivum Franciscanum Historicum , 87, 1994, 129-134 ( Sermo de Promotione ad Aliquam Dignitatem ) ;
      • Sermon pour la fête de Saint Matthieu
        • Titre:
          • (Sermon pour la fête de Saint Matthieu)
        • Date et lieu:
          • 1272-1273 ?
            • Référence : BÉRIOU, II, 730.
        • Manuscrits:
          • MS. Paris, BnF latin 16482, f. 198va.
        • Incipits pour le texte manuscrit:
          • Inc. : "
          • /Dans les Distinctiones de Eudes de CHÂTEAUROUX s.v. Relictis.
        • Edition moderne:
          • In BATAILLON (L.-J.), Un sermon de Matthieu d’Acquasparta pour la fête de saint Matthieu, dans CACCIOTTI (A.) et SELLA (P.), éd., Revirescunt chartae. Codices, documenta, textus. Miscellanea in honorem P. Caesaris Cenci OFM , Rome, 2002, 939-952 ;
  • Auteur actif dans le champ philosophique:
    • Auteur actif dans le champ philosophique :
      • Quaestiones Bononiae disputatae
        • Titre:
          • Quaestiones Bononiae disputatae
        • Date et lieu:
          • ?
        • Manuscrits:
          • MS.
        • Incipits pour le texte manuscrit:
          • Inc. : "
          • /Signalée dans le MS. Assisi, BC 132, f. 298.
      • De anima quaestiones 13
        • Titre:
          • De anima quaestiones 13
        • Date et lieu:
          • 1273-1277 à Bologne ?
          • /Pour P. GLORIEUX , ces questions seraient disputées à la Curie en 1281 , mais comme elles ne contiennent aucune référence à la condamnation de 1277 , R. HOFFER pense qu’elles pourraient appartenir à la période bolonaise.
        • Manuscrits:
          • MS. Assisi, BC 159, f. 283-302c.
        • Incipits pour le texte manuscrit:
          • Inc. : "Disputaturi de anima primo queritur utrum sit ponere aliquem spiritum ...".
        • Edition moderne:
          • In GONDRAS (A.-J.), Matthieu d’Acquasparta. Quaestiones disputatae de anima XIII , Paris, 1961.
      • De anima separata quaest. 3 disputatae
        • Titre:
          • De anima separata quaest. 3 disputatae
        • Date et lieu:
          • ? 1275 (décembre) à Paris.
        • Manuscrits:
          • MS. Assisi, BC 134 ;
          • MS. Firenze, B. Leopold. 164 ;
          • MS. London, BL Burney 358, f. 69 sq. ;
          • MS. Paris, B. Arsenal 457, f. 21b-27c ;
          • MS. Todi, BC 44, f.75-86.
        • Incipits pour le texte manuscrit:
          • Inc. : "Quaestio est de anima separata ; primo utrum possit aliquod corpus...".
      • Quodlibet I
        • Titre:
          • Quodlibet I
        • Date et lieu:
          • 1275 (décembre) à Paris ?
        • Manuscrits:
          • MS. Assisi, BC 134 ;
          • MS. London, BL Burney 358 ;
          • MS. Paris, B. Arsenal 457, f. 27c-31c ;
          • MS. Todi, BC 44, f. 86-92.
        • Incipits pour le texte manuscrit:
          • Inc. : "Ea quae quaesita sunt ad tria possunt reduci..."
      • De cognitione animae separatae quaest. 2 disputatae
        • Titre:
          • De cognitione animae separatae quaest. 2 disputatae
        • Date et lieu:
          • 1276
        • Manuscrits:
          • MS. Assisi, BC 134 ;
          • MS. London, BL Burney 358 ;
          • MS. Napoli, BN 7 C 47 ;
          • MS. Paris, B. Arsenal 457, f. 31c-36d ;
          • MS. Todi, BC 44, f. 92-100.
        • Incipits pour le texte manuscrit:
          • Inc. : "Quaestio est de cognitione animae separatae utrum anima separata acquirat...".
      • De poena animae separatae quaest. 4 disputatae
        • Titre:
          • De poena animae separatae quaest. 4 disputatae
        • Date et lieu:
          • 1278 à Paris ?
        • Manuscrits:
          • MS. Assisi, BC 134 ;
          • MS. London, BL Burney 358 (quest. 1) ;
          • MS. Napoli, BN 7 C 47 ;
          • MS. Paris, B. Arsenal 457, f.36d-39a (quest. 1) ;
          • MS. Todi, BC 44, f. 100-118.
        • Incipits pour le texte manuscrit:
          • Inc. : "Quaestio est de anima separata utrum vere patiatur...".
        • Edition moderne:
          • In GAL (G.), EMMEN (E.), BRADY (I.) et PIABA (C.), éd., Quaestiones disputatae de anima separata, de anima beata, de ieiunio, de legibus Fratris , (Bibliotheca franciscana scholastica medii aevi, XVIII), Quaracchi, 1959, 3-176.
      • De animae beata quaest. 8 dis
        • Titre:
          • De animae beata quaest. 8 dis
        • Date et lieu:
          • 1278 à Paris ?
        • Manuscrits:
          • MS. Assisi, BC 134 ;
          • MS. London, BL Burney 358 ;
          • MS. Napoli, BN 7 C 47 ;
          • MS. Todi, BC 44, f. 118-157.
        • Incipits pour le texte manuscrit:
          • Inc. : "Quaestio est utrum creatura rationalis possit beatificari...".
        • Edition moderne:
          • In GAL (G.), EMMEN (E.), BRADY (I.) et PIABA (C.), éd., Quaestiones disputatae de anima separata, de anima beata, de ieiunio, de legibus Fratris , (Bibliotheca franciscana scholastica medii aevi, XVIII), Quaracchi, 1959, 177-362.
      • De fide quaest. 8 disputatae
        • Titre:
          • De fide quaest. 8 disputatae
        • Date et lieu:
          • 1277-1278 à Paris ?
          • /Selon R. HOFFER , les deux séries de questions De fide et De cognitione sont conçues comme une unité pour montrer comment foi et raison agissent ensemble.
        • Manuscrits:
          • MS. Assisi, BC 134 ;
          • MS. Firenze, B. Leopold. 164, f.43 (quest.6 ss.) ;
          • MS. Todi, BC 44, f. 9-36.
        • Incipits pour le texte manuscrit:
          • Inc. : "Quaestio est utrum aliquid possit certitudinaliter...".
        • Edition moderne:
          • In Quaestiones disputatae selectae: quaestiones de fide et de cognitione Fratris Matthaei ab Aquasparta . (Bibliotheca franciscana scholastica medii aevi, I), Quaracchi, 1903 [reprint 1957], 35-198.
      • De cognitione quaest. 10 disputatae
        • Titre:
          • De cognitione quaest. 10 disputatae
        • Date et lieu:
          • 1277-1278 à Paris ?
        • Manuscrits:
          • MS. Assisi, BC 134 ;
          • MS. Firenze, B. Leopold. 164 ;
          • MS. London, BL Burney 358, f. 69 ;
          • MS. Napoli, BN C 7 47, f. 87 ;
          • MS. Paris, B. Arsenal, f.1-2 (quest.1-8) ;
          • MS. Todi, BC 44, f. 36-75.
        • Incipits pour le texte manuscrit:
          • Inc. : "Quaestio est utrum ad cognitionem rei...".
        • Edition moderne:
          • In Quaestiones disputatae selectae: quaestiones de fide et de cognitione Fratris Matthaei ab Aquasparta . (Bibliotheca franciscana scholastica medii aevi, I), Quaracchi, 1903 [reprint 1957], 199-406
      • Quaestiones disputatae de ieiunio 3
        • Titre:
          • Quaestiones disputatae de ieiunio (3)
        • Date et lieu:
          • 1279-1287 à la Curie.
        • Manuscrits:
          • MS. Assisi, BC 134 ;
          • MS. Todi, BC 44, f.157-170.
        • Incipits pour le texte manuscrit:
          • Inc. : "Utrum afflictio vel maceratio carnis...".
        • Edition moderne:
          • In GAL (G.), EMMEN (E.), BRADY (I.) et PIABA (C.), éd., Quaestiones disputatae de anima separata, de anima beata, de ieiunio, de legibus Fratris , (Bibliotheca franciscana scholastica medii aevi, XVIII), Quaracchi, 1959, 363-428.
      • Quodlibet II, 15 q.
        • Titre:
          • Quodlibet II, 15 q.
        • Date et lieu:
          • 1279-1287 à la Curie.
        • Manuscrits:
          • MS. Assisi, BC 134 ;
          • MS. Todi, BC 44, f.170-178.
        • Incipits pour le texte manuscrit:
          • Inc. : "Ea quae quaesita sunt ad duo possunt reduci...".
      • De productione rerum quaest. 9 dis
        • Titre:
          • De productione rerum quaest. 9 dis
        • Date et lieu:
          • 1279-1287 à la Curie.
        • Manuscrits:
          • MS. Assisi, BC 134 ;
          • MS. Todi, BC 44, f. 178-195, 204-213 et 223-234.
        • Incipits pour le texte manuscrit:
          • Inc. : "Utrum sit ponere aliquod primum ens quod sit causa...".
        • Edition moderne:
          • In LONGPRÉ (E.), Archives d'Histoire Littéraire et Doctrinale du Moyen Age , 1926, 293-308 (Quest. 9) ;
          • In GAL (G.), éd., Quaestiones disputatae de productione rerum et de providentia … , (Bibliotheca franciscana scholastica medii aevi, XVII) Quaracchi, 1956, 3-227.
      • Quodlibet III, 16 q.
        • Titre:
          • Quodlibet III, 16 q.
        • Date et lieu:
          • 1279-1287 à la Curie.
        • Manuscrits:
          • MS. Assisi, BC 134 ;
          • MS. Todi, BC 44, f. 195-204.
        • Incipits pour le texte manuscrit:
          • Inc. : "Aliqua quaerebantur pertinentia ad creatorem, aliqua ad creaturam...".
      • Quodlibet IV, 18 q.
        • Titre:
          • Quodlibet IV, 18 q.
        • Date et lieu:
          • ? 1287 à la Curie.
        • Manuscrits:
          • MS. Assisi, BC 134 ;
          • MS. Todi, BC 44, f. 213-223.
        • Incipits pour le texte manuscrit:
          • Inc. : "Ea quae quaesita fuerunt ad quatuor posssunt reduci. Aliqua enim...".
      • De incarnatione et de lapsu quaest. 9 dis
        • Titre:
          • De incarnatione et de lapsu quaest. 9 dis
        • Date et lieu:
          • 1279-1287 à la Curie.
        • Manuscrits:
          • MS. Assisi, BC 158, f. 236-237 (q. 9) ;
          • MS. Assisi, BC 159, f. 216-240.
        • Incipits pour le texte manuscrit:
          • Inc. : "Disputaturi de Incarnatione Domini Salvatoris...".
        • Edition moderne:
          • In Quaracchi, II, 1-176.
          • In Quaestiones disputatae de incarnatione et de lapsu aliaeque selectae de Christo et de eucharistia Fratris Matthaei ab Acquasparta . (Bibliotheca franciscana scholastica medii aevi, II), Quaracchi, 1914 [reprint 1957], 3-192.
      • De providentia quaest. 6 dis
        • Titre:
          • De providentia quaest. 6 dis
        • Date et lieu:
          • ? 1279-1287 à la Curie.
        • Manuscrits:
          • MS. Assisi, BC 134 ;
          • MS. Todi, BC 44, f. 234-252 et f.260-271.
        • Incipits pour le texte manuscrit:
          • Inc. : "Utrum deus regat mundum providentia...".
        • Edition moderne:
          • In GAL (G.), éd., Quaestiones disputatae de productione rerum et de providentia … , (Bibliotheca franciscana scholastica medii aevi, XVII), Quaracchi, 1956, 231-395.
      • Quodlibet V, 10 q.
        • Titre:
          • Quodlibet V, 10 q.
        • Date et lieu:
          • ? 1279-1287 à la Curie.
        • Manuscrits:
          • MS. Assisi, BC 134 ;
          • MS. Todi, BC 44, f. 252-260.
        • Incipits pour le texte manuscrit:
          • Inc. : "Eorum quae fuerunt proposita, aliqua sunt quaesita pertinentia...".
        • Edition moderne:
          • In Quaestiones disputatae de incarnatione et de lapsu aliaeque selectae de Christo et de eucharistia Fratris Matthaei ab Acquasparta . (Bibliotheca franciscana scholastica medii aevi, II), Quaracchi, 1914 [reprint 1957], 195-213 (q. 4, II, qq. 4-6, VI, q. 3), 195-213.
      • De gratia quaest. 10 dis
        • Titre:
          • De gratia quaest. 10 dis
        • Date et lieu:
          • ? 1279-1287 à la Curie.
        • Manuscrits:
          • MS. Todi, BC 44, f. 271-302 et f.309-315.
        • Incipits pour le texte manuscrit:
          • Inc. : "Utrum sit possibile aliquem cadere a statu...".
        • Edition moderne:
          • In DOUCET (V.), éd., Quaestiones disputatae de gratia Fr. Matthaei ab Aquasparta,... ; ad finem codicum nunc primum editae cum introductione critica de magisterio et scriptis eiusdem doctoris cura P. Victorini Doucet (Bibliotheca franciscana scholastica medii aevi, XI), Quaracchi, 1936.
      • Quodlibet VI, 17 q.
        • Titre:
          • Quodlibet VI, 17 q.
        • Date et lieu:
          • ? 1279 à la Curie.
        • Manuscrits:
          • MS. Assisi, BC 134 ;
          • MS. Todi, BC 44, f. 302-309.
        • Incipits pour le texte manuscrit:
          • Inc. : "Utrum bonum addat aliquid ad ens...".
      • De legibus quaest. 6 dis
        • Titre:
          • De legibus quaest. 6 dis
        • Date et lieu:
          • 1279-1287 à la Curie.
        • Manuscrits:
          • MS. Assisi, BC 159, f. 240-282.
        • Incipits pour le texte manuscrit:
          • Inc. : "Disputaturi de legibus primo quaeremus utrum sit dare...".
        • Edition moderne:
          • In GAL (G.), EMMEN (E.), BRADY (I.) et PIABA (C.), éd., Quaestiones disputatae de anima separata, de anima beata, de ieiunio, de legibus Fratris , (Bibliotheca franciscana scholastica medii aevi, XVIII), Quaracchi, 1959, 429-571.
      • Quaestiones de anima 6
        • Titre:
          • Quaestiones de anima 6
        • Date et lieu:
          • 1279-1287 à la Curie.
        • Manuscrits:
          • MS. Assisi, BC 159, f. 283a-302.
        • Incipits pour le texte manuscrit:
          • Inc. : "
        • Edition moderne:
          • In GONDRAS (A.-J.), Les « quaestiones de anima VI », manuscrit de la Bibliothèque communale d'Assise n° 159, attribuées à Matthieu d'Aquasparta, Archives d’histoire doctrinale et littéraire du Moyen Âge , 24, 1957, 203-352, aux pages 226-352.
      • Quaestiones de materia, forma et privatione
        • Titre:
          • Quaestiones de materia, forma et privatione
        • Date et lieu:
          • ?
        • Manuscrits:
          • MS. Assisi, BC 664, f. 134-141.
        • Incipits pour le texte manuscrit:
          • Inc. "Quaeritur super hoc quod dicit Aristoteles."
          • /L' attribution demeure douteuse.
  • Textes et documents de la pratique administrative:
    • Auteur actif das le champ pratique :
      • Epistolae
        • Titre:
          • Epistolae
        • Date et lieu:
          • ?
        • Manuscrits:
          • MS. Città=del=Vaticano, Arch. Cap. S. Pietro B 36.
  • Auteur actif dans le champ politique:
    • Auteur actif dans le champ politique :
      • De potentia papae ac primatu Ecclesiae Romanae
        • Titre:
          • De potentia papae ac primatu Ecclesiae Romanae
        • Date et lieu:
          • ?
        • Manuscrits:
          • MS.
        • Incipits pour le texte manuscrit:
          • Inc. : "
      • Déclaration pour BONIFACE VIII contre la famille Colonna
        • Titre:
          • (Déclaration pour BONIFACE VIII contre la famille Colonna)
        • Date et lieu:
          • 1297 (juillet).
        • Manuscrits:
          • MS.
        • Incipits pour le texte manuscrit:
          • Inc. : "Miserabilis divina Gerardus Sabinensis... Humilis doctrina magistri...".
        • Edition moderne:
          • In DENIFLE (H.), Archiv. , V, 524-529.
      • Sermon pour la canonisation de Saint LOUIS
        • Titre:
          • (Sermon pour la canonisation de Saint LOUIS )
        • Date et lieu:
          • 1297 (11 juillet), à Orvieto.
        • Manuscrits:
          • MS.
        • Incipits pour le texte manuscrit:
          • Inc. : "
      • Lettres à JAIME II, roi d'Aragon
        • Titre:
          • (Lettres à JAIME II, roi d'Aragon )
        • Date et lieu:
          • 1298 .
        • Manuscrits:
          • MS.
        • Incipits pour le texte manuscrit:
          • Inc. : "
        • Edition moderne:
          • In FINKE (H.), Acta Aragoniensia , I, 50, 52, 96.
      • Lettre à CHARLES II, roi de Naples
        • Titre:
          • (Lettre à CHARLES II, roi de Naples )
        • Date et lieu:
          • 1299 .
        • Manuscrits:
          • MS.
        • Incipits pour le texte manuscrit:
          • Inc. : "
        • Edition moderne:
          • In FINKE (H.), Acta Aragoniensia , I, 59.
      • Sermon prononcé pour l’ouverture de l’année jubilaire
        • Titre:
          • (Sermon prononcé pour l’ouverture de l’année jubilaire)
        • Date et lieu:
          • 1300 (6 janvier), au Palais du Latran.
        • Manuscrits:
          • MS.
        • Incipits pour le texte manuscrit:
          • Inc. : "
          • /Cf. KERVYN de LETTENHOVE, Mém. Acad. Belg. , XXVIII, 1854, 29-31.
      • Réponse à la lettre de la noblesse française
        • Titre:
          • (Réponse à la lettre de la noblesse française)
        • Date et lieu:
          • 1302 .
        • Manuscrits:
          • MS.
        • Incipits pour le texte manuscrit:
          • Inc. : "
        • Edition:
          • Ed. in DUPUY Histoire du différend... Paris 1655 , 71-72.
      • Sermo de potestate papae
        • Titre:
          • Sermo de potestate papae
        • Date et lieu:
          • 1302 (24 juin) à Anagni.
          • /Il y développe, en présence des légats du roi de France, le thème de la plenitudo potestatis pontificale.
        • Manuscrits:
          • MS. Paris, BnF latin 15004, f.82-83 ;
          • MS. Uppsala, UB C 692, f. 383-388, du XVIe siècle.
        • Incipits pour le texte manuscrit:
          • Inc. : "
        • Edition:
          • Ed. in DUPUY Histoire du différend... Paris 1655 , 73-76.
        • Edition moderne:
          • In GAL (G.), éd., Sermones de s. Francisco, de s. Antonio et de s. Clara , (Bibliotheca Franciscana Ascetica Medii Aevi, 1, appendice) Quaracchi 1903-1957.
Bibliographie
  • Ouvrages usuels et instruments de travail:
    • GLORIEUX MA: 304
    • GLORIEUX MT: 318
    • GRATIEN:
    • SBARALEA Suppl. II, 227-228 ;
    • DBI: (Giulia BARONE) ;
    • D. Spir. (A.J. GONDRAS) ;
    • DTC: X 375-389 (E. LONGPRÉ) ;
    • STEGMÜLLER III. n° 5498-5518 ;
    • SCHNEYER Serm. : IV, 149-167 ;
  • Ouvrages sur l'individu:
    • AMOROS (L.), La teologia come ciencia practica en la escuela franciscana en los tiempos que preceden a Escoto. Edicion de textos, Archives d’Histoire Doctrinale et Littéraire du Moyen Âge , 9, 1934, 261-303 ;
    • AUER (J.), Die Entwicklung der Gnadenlehre in der Hochscholastik mit besonderer Berücksichtigung des Kardinals Matthaeus von Acquasparta , (Freiburg im Breisgau, 2 vol., 1942-1951 ;
    • BATAILLON (L.-J.), Matthieu d’Aquasparta, lecteur de Thomas d’Aquin, Revue de sciences philosophiques et théologiques , 58, 1994, 584-586 ;
    • BEHA (H.M.), Matthew of Acquasparta's Theory of Cognition, Franciscan Studies , 20, 1960, 161–204 et 21, 1961, 1–79, 383–465 ;
    • BENSON (J.C.), Matthew of Aquasparta’s Sermons on Theology, dans JOHNSON (T.), éd., Franciscans and Preaching. Every Miracle from the Beginning of the World Came about through Words , (The Medieval Franciscans, 7) Leyde-Boston, 2012, 145-173 ;
    • BÉRUBÉ (C.), Henri de Gand et Mathieu d’Aquasparta interprètes de st Bonaventure, Naturaleza y gracia , XXI, 1974, 131-172 ;
    • BETTONI (E.), Rapporti dottrinali fra Matteo d’Aquasparta e Giovanni Duns Scoto, Studi Francescani , 40, 1943, 1113-130 ;
    • BETTONI (E.), L’origine dell’anima sensitiva secondo Matteo d’Aquasparta, Pier Lombardo , 5 (3-4), 1961, 8-53 et 6, 1962, 27-70 ;
    • BETTONI (E.), Matteo d’Acquasparta e il suo posto nella Scolastica post-tomista, dans Filosofia e Cultura in Umbria tra Medioevo e Rinascimento , Gubbio, 1966, 231-248;
    • BETTONI (E.), Matteo d’Aquasparta e il suo posto nellascolastica post-tomistica’, in: Filosofia e cultura in Umbria tra medioevo e rinascimento, Atti del IV Convegno di Studi Umbri (Perugia, 1967), 231-248;
    • BONAFEDE (G.), La gnoseologia di Matteo d’Aquasparta, dans Filosofia e Cultura in Umbria tra Medioevo e Rinascimento , Gubbio, 1966, 249-269;
    • BONAFEDE (G.), Matteo d’Aquasparta , Trapani, 1968 ;
    • BONAFEDE (G.), Matthew of Aquasparta’s ‘De Productione Rerum’ and its relation to St. Thomas and St. Bonaventure, Franciscan Studies , 34, 1974, 34-73;
    • BOUGEROL (J.G.), Saint François dans les premiers sermons universitaires, dans GIEBEN (S.), éd., Francesco d’Assisi nella storia. Secoli XIII-XV. Atti del primo convegno per l’VIII centenario della nascità di S. Francesco (1182-1982). Roma, 29 settembre-2 ottobre 1981 , Rome, 1983, 173-199 ;
    • BROCCHIERI (E.), La legge naturale nel pensiero di Matteo d’Aquasparta , Rovigo, 1967 ;
    • BRUSZEK (B.), Pierwotny stan czlowieka wedlug Mateusza z Aquasparta, Studia Franciszkánskie , 11, 2001, 73-135;
    • CANACCINI (F.), Matteo d’Acquasparta tra Dante e Bonifacio VIII , Rome, 2008 ;
    • CAPPELLETTI (L.), Creazionismo e causalità nelle ‘Quaestiones disputatae de productione rerum’ di Matteo d’Acquasparta, Schede Medievale , 44, 2006, 149-164 ;
    • CREMASCOLI (G.), Matteo d'Acquasparta scrittore, dans SANTI (F.) éd., Gli studi francescani dal dopoguerra ad oggi. Alla memoria di Ezio Franceschini (1906-1983) nel decimo anniversario della scomparsa. Atti del Convegno di studio Firenze 5-7 novembre 1990 , Spolète, 1993, 239-255 ;
    • DAL PINO (F.), Il cardinale francescano Matteo d'Acquasparta uomo di fiducia e legato di Bonifacio VIII e la sua politica religiosa, dans MUSCO (A.), éd., I Francescani e la politica. Atti del Convegno internazionale di studio, Palermo 3-7 Dicembre 2002 , Palerme, 2007, 271-287;
    • DE MATTEIS (M.C.), Iacopone, Bonifacio VIII e Matteo d'Acquasparta, dans Iacopone da Todi. Atti del XXXVII Convegno Storico Internazionale, Todi, 8 - 11 ottobre 2000 , (Accademia Tudertina e del Centro di Studi sulla Spiritualità. Nova Seria, 14) Spolète, 2001, 109-126 ;
    • DOUCET (V.), L’enseignement parisien de Mathieu d’Acquasparta, Archivum Franciscanum historicum , 28, 1935, 568-578 ;
    • ELIZONDO (F.), Bulla «Exiit qui seminat» Nicolai III, Laurentianum , 4, 1963, 59-117;
    • EMMEN (A.), Die Glückseligkeitslehre des Matthäus von Aquasparta, Wissenschaft und Weisheit , 22, 1959, 43-59, 101-118, 174-189 ;
    • FIORAVANTI (G.), Le ‘Quaestiones de anima separata’ di Matteo d’Acquasparta, dans Matteo d’Acquasparta francescano, filosofo, politico. Atti del XXIX Convegno storico internazionale 1992 del Centro di studi sul Basso Medioevo - Accademia Tudertina, Todi, 11-14 ottobre 1992 , Spolète, 1993, 197-215;
    • FIORENTINO (F.), Il modello familiare nel sermo ‘De Potestate Papae’ di Matteo d'Acquasparta, dans MUSCO (A.), éd., I Francescani e la politica. Atti del Convegno internazionale di studio, Palermo 3-7 Dicembre 2002 , Palerme, 2007, 431-441 ;
    • FRIEDMAN (R.L.), Trinitarian Theology and Philosophical Issues, II: Trinitarian texts from the Franciscan trinitarian tradition, ca.1265-1285, Cahiers de l’Institut du Moyen Age grec et latin , 73, 2002, 21-40 ;
    • GAMARRA (D.O.), Un caso di platonismo ed agostinismo medievale. Matteo d'Acquasparta: conoscenza ed esistenza, Acta Philosophica , 9, 2000, 197-223 ;
    • GARFAGNINI (G.C.), Seguire Cristo nel suo vicario: Iacopone e Matteo d'Acquasparta, dans Iacopone da Todi. Atti del XXXVII Convegno Storico Internazionale, Todi, 8 - 11 ottobre 2000 , (Accademia Tudertina e del Centro di Studi sulla Spiritualità. Nova Seria, 14) Spolète, 2001, 149-176 ;
    • GONDRAS (A.-J.), Les « quaestiones de anima VI », manuscrit de la Bibliothèque communale d'Assise n° 159, attribuées à Matthieu d'Aquasparta, Archives d’histoire doctrinale et littéraire du Moyen Âge , 24, 1957, 203-352
    • GRABMANN (M.), Die philosophische und theologische Erkenntnislehre des Kardinal Matthaeus von Aquasparta. Ein Beitrag zur Geschichte des Verhältnisses zwischen Augustinismus und Aristotelismus im mittelalterlichen Denken , Vienne, 1906 ;
    • GRAUSO (F.), I libri di Matteo d’Acquasparta , Diss. Rome (Scuola Speciale per archivisti e bibliotecari), 2002 ;
    • GRAUSO (F.), La biblioteca francescana medievale di Assisi, lo scriptorium e l'attività dello studium , Thèse Lyon, 2014 ;
    • HAYES (Z.), The General Doctrine of Creation in the Thirteenth Century, with Special Emphasis on Matthew of Aquasparta , Munich, 1964 ;
    • HAYES (Z.), Matteo d’Acquasparta e il suo posto nella Scolastica post-tomistica, dans Filosofia e Cultura in Umbria tra Medioevo e Rinascimento , Gubbio, 1966, 231-248 ;
    • HAYES (Z.), The Plurality of Esse in Christ according to Matthew of Aquasparta, dans FRANK (W.A.) et ETZKORN (G.J.), éd., Essays Honoring Allan B.Wolter , Saint Bonaventure (New York), 1985, 131-152;
    • HAYES (Z.), The death of Christ in the Theology of Matthew of Aquasparta, Franciscan Studies , 56, 1998, 189-201 ;
    • HERDE (P.), Bonifacio VIII canonista e teologo? Dal «consilium» (1272-1278) alla bolla «Unam sanctam» (1302), in Bonifacio VIII: ideologia e azione politica, Atti del Convegno internazionale…, Città del Vaticano-Roma… 2004 , Rome, 2006, 17-41 :
    • HISETTE, (R.), Enquête sur les 219 articles condamnés à Paris le 7 Mars 1277 , Louvain, 1977 ;
    • HOROWSKI (A.), Sermoni dei Francescani tra i libri dei Cavalieri teutonici di Spira: Il codice Palatino Latino 467 della Biblioteca Apostolica Vaticana, dans Litterae ex quibus nomen Dei componitur , Rome, 2016, 151-187 ;
    • HOUSER (R.E.), Matthew of Aquasparta, dans GRACIA (J.F.) et NOONE (T.B.), éd., A Companion to Philosophy in the Middle Ages , Oxford, 2003, 423-431 ;
    • LONGPRÉ (E.), Thomas de York et Mattieu d’Aquasparta. Textes inédits sur le problème de la création, Archives d’Histoire Doctrinale et Littéraire du Moyen Âge , I, 1926-1927, 269-308 ;
    • MARCIL (G.), Sermons in Honor of St. Francis Delivered by Matthew of Aquasparta and Francis of Meyronnes, dans FRANK (W.A.) et ETZKORN (G.J.), éd., Essays Honoring Allan B.Wolter , Saint Bonaventure (New York), 1985, 153-164 ;
    • MARRONE (St.P.), Matthew of Aquasparta, Henry of Ghent and Augustinian Epistemology after Bonaventure, Franciscan Studies , 65, 1983, 252-290 ;
    • Matteo d’Acquasparta francescano, filosofo, politico. Atti del XXIX Convegno storico internazionale 1992 del Centro di studi sul Basso Medioevo - Accademia Tudertina, Todi, 11-14 ottobre 1992 , Spolète, 1993 ;
    • MAURO (L.), Il Cosmo e la legge , Florence, 1990 ;
    • MAZZARELLA (P.), La dottrina dell’anima e della conoscenza in Matteo d’Acquasparta , Padoue, 1969;
    • MAZZARELLA (P.), La critica dell’averroismo gnoseologico in Matteo d’Acquasparta, Vichiana , 13, 1984, 107-125 ;
    • MENESTO (E.), La biblioteca di Matteo d’Acquasparta, dans Francesco d’Assisi. Documenti e archivi. Codici e biblioteche , Milan, 1982, 104-108;
    • MENESTO (E.), Matthew of A., Henry of Ghent and Augustinian epistemology after Bonaventure, Franziskanische Studien , 65, 1983, 252-290 ;
    • PACCHIERINI (L.), La dottrina gnoselogica di M. d'Acquasparta , Naples, 1949 ;
    • PEGIS (A.C.), Matthew of Aquasparta and the Cognition of Non-being, dans Scholastica Ratione Historico-Critica Instauranda , Rome, 1951, 463–480 ;
    • PREZIOSO (F.), L'attività del soggetto pensante nella gnoseologia di Matteo d'Acquasparta e di Ruggero Marston Antonianum ,25, 1950, 259-326 ;
    • PRÜGL (T.), Die Bibel als Lehrbuch; zum «Plan» der Theologie nach mittelalterlichen Kanonauslegungen, Archa Verbi , I (2004), pp. 42-66 ;
    • PUTALLAZ (F.-X.), La connaissance de soi au XIIIe siècle. De Matthieu d’A. à Thierry de Freiberg , Paris 1991 ;
    • RITZEL (R.), I cardinali e i papi dei frati minori conventuali , Rome, 1971, 15-17 ;
    • SCHABEL (Ch.), PEDERSEN (F.) et FRIEDMAN (R.-L.), Matthew of Aquasparta and the Greeks, dans EMERY (K.) et al., ed., Philosophy and Theology in the Long Middle Ages: A Tribute to Stephen F. Brown , Leyde-Boston, 2011, 813-854 ;
    • SIMONCIOLI (F.), Rilievi sui sermoni inediti di Matteo di Aquasparta dedicati a S. Francesco, a S. Antonio, a. S. Chiara, Studi francescani , 56, 1959, 148-172 ;
    • SIMONCIOLI (F.), Il concetto di legge in M. d'Acquasparta, Studi francescani , 56, 1959, 37-50 ;
    • SIMONCIOLI (F.), La mariologia del Cardinale Matteo d’Aquasparta, Divus Thomas , 65, 1962, 321-352 ;
    • SUAREZ-NANI (T.), RIBORDY (O.), EVANGELISTA (G.), LARDELLI (G.) et SCHULTHEISS (Ph.), éd. et trad., Les anges et le lieu , Paris, 2017 ;
    • TOMA (I.), Idee divine e illuminazione divina in Matteo d'Acquasparta, Studi Francescani , 100, 2003, 231-248 ;
    • VANNI ROVIGHI (S.), L’Immortalità dell’anima nei maestri francescani del secolo xiii , Milan, 1936, 255-272 ;
    • VIAN (P.), Le letture dei maestri francescani. Tre casi nel secondo Duecento, dans Libri, biblioteche e letture dei frati mendicanti (secoli XIII-XIV). Atti del XXXII Convegno… della Soc. internazionale di studi francescani, Assisi… 2004 , Spolète, 2005, 53-61 ;
    • WEBER (P.), La liberté dans la théologie de Mathieu d’Acquasparte, Recherches de théologie ancienne et médiévale , 34, 1967, 238-254 ;
    • WEBER (P.), La morale fondamentale d’après Matthieu d’Aquasparta , Louvain, 1967, 2 volumes ;
  • Autres bases prosopographiques:
    • HOUSER (R.E.), Matthew of Acquasparta :
      • Commentaire : //http://t4.stthom.edu/users/houser/matthewofaquasparta.pdf
    • MIRANDA : Cardinals of the Holy Roman Church :
      • Commentaire : //http://cardinals.fiu.edu/bios1288.htm#Acquasparta ;
    • MIRABILE :
      • Commentaire : //http://www.mirabileweb.it/author/matthaeus-de-aquasparta-n-1237-1240-ca-m-29-10-130-author/2035 ;
    • STUDIUM : http://lamop-vs3.univ-paris1.fr/studium/ : Rédaction, Jean-Philippe Genet, 14/11/2020.
  • <1a> 51497
  • <1b> MATTHAEUS de Acquasparta
  • <1c> $Matthaeus de ACQUASPARTA$
  • <1c> $Matteo dei BENTIVENGHI$
  • <1c> $Matthieu d'AQUASPARTA$
  • <1d> Cardinal franciscain
  • <1e> % -1302%
  • <1e> /Il est mort le 28 ou le 29 octobre et est enterré dans le transept de l’église de *Rome (Santa-Maria=in=Aracoeli).
  • <1f> %1254-1302%
  • <1k> Maître
  • <2a> *Italie (*Ombrie : *Aquasparta).
  • <2b> Diocèse de £Todi.
  • <3a> Noble.
  • <3f> Controverse avec $Nicolaus de GHISTELE, provincial (franciscain) de £France$ qu’il fait condamner pour ses propositions contraires à la bulle &Exiit qui seminat&.
  • <3b> Son frère est $BENTIVENGA, cardinal-évêque d'£Albano$.
  • <5b> *Paris, dès %1268% au moins.
  • <5c> Maître en théologie (*Paris) ca.%1275%.
  • <5e> Couvent (dominicain) de £Paris (*Cordeliers).
  • <6a> Prêtre.
  • <6b> Cardinal-prêtre de $San-Lorenzo=in=Damaso %1288-1291% ;
  • <6b> Cardinal-évêque de £Porto=et=Santa=Rufina %1291-1302% ;
  • <6d> O.F.M. : frère du couvent (franciscain) de £Todi depuis %1254%.
  • <6f> Ministre=général des £Franciscains %1287-1289%.
  • <6f> /Il est élu au chapitre=général (franciscain) de£Montpellier en %1287%.
  • <6i> Pénitencier du £Saint-Siège.
  • <7b> *Paris (Faculté de £Théologie : lecteur biblique %1268-1269%) ;
  • <7b> *Paris (Faculté de £Théologie : lecteur des £Sentences %1271-1272%) ;
  • <7b> *Bologne (Lecteur %1272-1275% ?) ;
  • <7b> *Paris (Faculté de £Théologie : Maître-régent (actu regens) %1275-1277%?) ;
  • <7b> *Rome (Lecteur en Curie %1279-1287%) ;
  • <7b> /Il succède à $John PECHAM$ dont il a peut-être suivi les cours à *Paris.
  • <7k> Légat en *Lombardie, *Vénétie et *Romagne %1297-1298%.
  • <7k> Légat en *Toscane et en *Romagne %1299-1300%.
  • <7l> Missions diplomatiques au profit du $Pape BONIFACE VIII$, pour des arbitrages entre la *France et l'*Aragon, la *France, la *Flandre et l'*Angleterre, pour la pacification de la *Toscane et de la *Lombardie.
  • <8a> Principal conseiller de $BONIFACE VIII$ ;
  • <8a> /À ce titre, il sera chargé de prêcher la*Croisade contre les *Colonna.
  • <9> Voyage (affaires ecclésiastiques) au chapitre=général de £Montpellier en %1287%.
  • <18.3> Il a légué sa très riche bibliothèque en la divisant par moitié entre le couvent (franciscain) d’£Assise (San Francesco) et le couvent (franciscain) de £Todi (San Fortunato).
  • <19> Oeuvres écrites en latin :
  • <20> Auteur actif dans le domaine religieux :
  • <20a1> &Tractatus de excellentia Sacrae Scripturae&
  • <<b>> Avant %1273% à *Paris.
  • <<c>> MS. Assisi, BC 134 ;
  • <<c>> MS. Todi, BC 44, f.1-4.
  • <<cc>> Inc. : "Omnis scriba doctus... Volentibus ingredi in Sacram Scripturam...".
  • <<i>> In &Quaestiones disputatae selectae: quaestiones de fide et de cognitione Fratris Matthaei ab Aquasparta&. (Bibliotheca franciscana scholastica medii aevi, I), Quaracchi, 1903 [reprint 1957], 3-22.
  • <20a2> &Principium (Introitus ad sacram theologiam)&
  • <<b>> %1273% à *Paris.
  • <<c>> MS. Assisi, BC 134 ;
  • <<c>> MS. Assisi, BC 461 ;
  • <<c>> MS. Todi, BC 44, f.4-6.
  • <<cc>> Inc. : "Beatus homo quem tu erudieris... Volenti studere in aliqua scientia...".
  • <<i>> In &Quaestiones disputatae selectae: quaestiones de fide et de cognitione Fratris Matthaei ab Aquasparta&. (Bibliotheca franciscana scholastica medii aevi, I), Quaracchi, 1903 [reprint 1957], I
  • Introitus ad s. scripturam,, pp. 23-33 ;
  • <20a3> &Comment. super quattuor libros Sententiarum&
  • <<b>> ?%1271-1273%. à *Paris.
  • <<c>> MS. Assisi, BC 132, f.1-225 et 298-309 (Lib. II) et f. 226-297 (Lib. IV) ;
  • <<c>> MS. Todi, BC 122, f.1-160 (Lib. I : Dist. 1-17 ; 20-fin).
  • <<cc>> Inc. : "Nihil me judicavi scire inter vos ... In verbis istis Paulus Apostolus..." (Lib. I) ;
  • <<cc>> Inc. : "Intravi in domum figuli ... Diligenter... " (Lib. II) ;
  • <<cc>> Inc. : "Circa istam distinctionem primam in qua determinat... " (Lib. IV) ;
  • <<i>> In DANIELS (A.), Quellenbeiträge und Untersuchungen zur Geschichte der Gottesbeweise im xiii Jahr, &Beiträge zur Geschichte der Philosophie des Mittelalters&, 8 (1-2), 1909, 52-63 (Dist. 2 du Lib. I) ;
  • <<i>> In LONGPRÉ (E.), Thomas de York et Mattieu d’Aquasparta. Textes inédits sur le problème de la création, &Archives d’Histoire Doctrinale et Littéraire du Moyen Âge&, I, 1926-1927, 269-308 (extraits) ;
  • <<i>> In AMOROS (L.), La teologia come ciencia practica en la escuela franciscana en los tiempos que preceden a Escoto. Edicion de textos, &Archives d’Histoire Doctrinale et Littéraire du Moyen Âge&, 9, 1934, 261-303, aux p. 284-285 (Prol. Q. 7 du L. I) ;
  • <<i>> In VANNI ROVIGHI (S.), &L’Immortalità dell’anima nei maestri francescani del secolo xiii&, Milan, 1936, 255-272 (Dist. 19, q. 1 du L. II) ;
  • <<i>> In &Quaestiones disputatae de incarnatione et de lapsu aliaeque selectae de Christo et de eucharistia Fratris Matthaei ab Acquasparta&. (Bibliotheca franciscana scholastica medii aevi, II), Quaracchi, 1914 [reprint 1957], 244-304 (d. 21.2.1-2, d. 30.1.1-2, d. 31.2.1 du livre II), 244-304.
  • <20a4> &Concordantiae super quatuor libros Sententiarum&
  • <<b>> ?
  • <<c>> MS. Braunschweig, StB.161, f.134-169 ;
  • <<c>> MS. Braunschweig, StB.163, f.79-103 ;
  • <<c>> MS. Braunschweig, StB.179 ;
  • <<c>> MS. Colmar, B. Consistoire 304, f. 204-268, copié en %1428% ;
  • <<c>> MS. München, BSB Clm 8947, f. 24-49 ;
  • <<c>> MS. München, UB 2° 89 ;
  • <<c>> MS. Stuttgart, Württ. LB HB III 1, copié en %1465%.
  • <<cc>> Inc. : "
  • <<cc>> Inc. : "Abortum procurantes quando sunt homicidae...".
  • <20a5> &Disputationes in aula et vesperis&
  • <<v>> &Quaestiones in vesperis&
  • <<b>> %1273% à *Paris.
  • <<c>> MS. Assisi, BC 134 ;
  • <<c>> MS. Paris, B. Arsenal 379, f. 239 ;
  • <<c>> MS. Todi, BC 44, f. 6-9.
  • <<cc>> Inc. : "Utrum dolor qui fuit in anima Christi / Utrum Christus alias fuisset mortuus...".
  • <<i>> In &Quaestiones disputatae de incarnatione et de lapsu aliaeque selectae de Christo et de eucharistia Fratris Matthaei ab Acquasparta&. (Bibliotheca franciscana scholastica medii aevi, II), Quaracchi, 1914 [reprint 1957], 213-230.
  • <<i>> In &Quaestiones Selectae&, Quaracchi, II, 194-211 ;
  • <<i>> In &Litt. quodl.&, 345-347.
  • <20a6> &De aeterna processione Spiritus Sanctus&
  • <<b>> ?%1273-1274% à *Paris.
  • <<c>> MS. Todi, BC 122, f.160-172.
  • <<cc>> Inc. : "Recusant Graeci confiteri cum ecclesia Latinorum...".
  • <<i>> In &Quaestiones disputatae selectae: quaestiones de fide et de cognitione Fratris Matthaei ab Aquasparta&. (Bibliotheca franciscana scholastica medii aevi, I), Quaracchi, 1903 [reprint 1957],
  • 429-453.
  • <20a7> &Breviloquium de Trinitate&
  • <<b>> ?
  • <<c>> MS. Todi, BC 122, f.166-170.
  • <<cc>> Inc. : "Ad aliquam notitiam generalem de divinis habendam...".
  • <20a8> &Quaestio de morte Christi&
  • <<b>> ?
  • <<c>> MS. Assisi, BC 159, f.302-303a (incomplet) ;
  • <<c>> MS. Todi, BC 34, f.315.
  • <<cc>> Inc. : "Vertitur apud multos in dubium et ambiguum...".
  • <<i>> In Quaracchi, II, 211-223.
  • <<i>> In &Quaestiones disputatae de incarnatione et de lapsu aliaeque selectae de Christo et de eucharistia Fratris Matthaei ab Acquasparta&. (Bibliotheca franciscana scholastica medii aevi, II), Quaracchi, 1914 [reprint 1957], 230-241.
  • <20a9> &Tabula super originalia&
  • <<b>> ?
  • <<c>> MS. ?
  • <<cc>> Inc. : "
  • <20a10> &Commentarium in Psalmos 1-50&
  • <<b>> ?
  • <<c>> MS. Assisi, BC 67, f.1-269 ;
  • <<c>> MS. Bologna, BC A 980.
  • <<cc>> Inc. : "Nolite inebriari vino... In verbo proposito invitat nos...".
  • <20a11> &Commentarium in Apocalypsim&
  • <<b>> ?
  • <<c>> MS. Assisi, BC 51, f. 279-356 ou 121-202 ;
  • <<c>> MS. Assisi, BC 57, f. 69-87.
  • <<cc>> Inc. : "Beatus qui legit et audit... Ad commendationem doctrinae quae traditur...".
  • <20a12> &Commentarium in Job&
  • <<b>> ?
  • <<c>> MS. Assisi, BC 35, f. 1-285.
  • <<cc>> Inc. : "Haec omnia liber vitae et testamentum...".
  • <20a13> &Brevis Expositio Libri Ecclesiasticae&
  • <<b>> ?
  • <<c>> MS. Assisi, BC 469, f. 29-35, autographe.
  • <<cc>> Inc. : "
  • <20a14> &Postillae in Libros Psalmorum&
  • <<b>> ?
  • <<c>> MS. Assisi, BC 67, f. 1-269, autographe.
  • <<cc>> Inc. : "
  • <20a15> &Postilla in Marcum&
  • <<b>> ?
  • <<c>> MS. Todi, S.Fortunato.
  • <<cc>> Inc. : "
  • <20a16> &Commentarium in Danielem&
  • <<b>> ?
  • <<b>> /Attribution (STEGMÜLLER) incertaine selon $Bernd ROEST$.
  • <<c>> MS. ?
  • <<cc>> Inc. : "
  • <20a17> &Commentarium in Epistolas Pauli&
  • <<b>> ?
  • <<b>> /Attribution (STEGMÜLLER) incertaine selon $Bernd ROEST$.
  • <<c>> MS. ?
  • <<cc>> Inc. : "
  • <20a18> &Sermones dominicales et feriales&
  • <<b>> ?
  • <<c>> MS. Assisi, BC 460 ;
  • <<c>> MS. Assisi, BC 461 ;
  • <<c>> MS. Assisi, BC 682, f. 319ss (113 sermons) ;
  • <<c>> MS. Bordeaux, BM 30 ;
  • <<c>> MS. Erfurt, Wiss. B. Ampl. D 12 ;
  • <<c>> MS. Oxford, Bodl. Libr. Ashmole 757 ;
  • <<c>> MS.. Oxford, Merton College 237 ;
  • <<c>> MS. Paris, BnF lat. 10698 ;
  • <<c>> MS. Paris, BnF lat. 16482 ;
  • <<c>> MS. Todi, BC 165 ;
  • <<c>> MS. Torino, BN D VI 1 ;
  • <<c>> MS. Città=del=Vaticano, BAV Reg. lat. 16 ;
  • <<c>> MS. Worcester, Cath. Libr. F 5.
  • <<cc>> Inc. : "Non auferetur sceptrum de Juda...".
  • <<i>> In CLOAREC (F.), Sermo de S. Francisco, &Archivum Franciscanum Historicum&, 1916, IX, 226-236 ;
  • <<i>> In PIANA (C.), &Sermones de beata maria virgine& (Biblioteca Franciscana Ascetica Medii Aevi, 9), Quaracchi, 1959 ;
  • <<i>> In GAL (G.), éd., &Sermones de S. Antonio, de S. Clara: appendix: Sermo de potestate papae Matthaei ab Aquasparta, O.F.M.&, (Bibliotheca Franciscana Ascetica Medii Aevi, 10), Quaracchi, 1962) ;
  • <<i>> In BATAILLON (L.-J.), Le cardinalat vu par un futur cardinal: un sermon de Matthieu d’Aquasparta, &Archivum Franciscanum Historicum&, 87, 1994, 129-134 (&Sermo de Promotione ad Aliquam Dignitatem&) ;
  • <20a19> &(Sermon pour la fête de Saint Matthieu)&
  • <<b>> %1272-1273% ?
  • <r> BÉRIOU, II, 730.
  • <<c>> MS. Paris, BnF latin 16482, f. 198va.
  • <<cc>> Inc. : "
  • <<cc>> /Dans les &Distinctiones& de $Eudes de CHÂTEAUROUX$ s.v. Relictis.
  • <<i>> In BATAILLON (L.-J.), Un sermon de Matthieu d’Acquasparta pour la fête de saint Matthieu, dans CACCIOTTI (A.) et SELLA (P.), éd., &Revirescunt chartae. Codices, documenta, textus. Miscellanea in honorem P. Caesaris Cenci OFM&, Rome, 2002, 939-952 ;
  • <21> Auteur actif dans le champ philosophique :
  • <21a1> &Quaestiones Bononiae disputatae&
  • <<b>> ?
  • <<c>> MS.
  • <<cc>> Inc. : "
  • <<cc>> /Signalée dans le MS. Assisi, BC 132, f. 298.
  • <21a2> &De anima quaestiones 13&
  • <<b>> %1273-1277% à *Bologne ?
  • <<b>> /Pour $P. GLORIEUX$, ces questions seraient disputées à la Curie en %1281% , mais comme elles ne contiennent aucune référence à la condamnation de %1277%, $R. HOFFER$ pense qu’elles pourraient appartenir à la période bolonaise.
  • <<c>> MS. Assisi, BC 159, f. 283-302c.
  • <<cc>> Inc. : "Disputaturi de anima primo queritur utrum sit ponere aliquem spiritum ...".
  • <<i>> In GONDRAS (A.-J.), &Matthieu d’Acquasparta. Quaestiones disputatae de anima XIII&, Paris, 1961.
  • <21a3> &De anima separata quaest. 3 disputatae&
  • <<b>> ?%1275% (décembre) à *Paris.
  • <<c>> MS. Assisi, BC 134 ;
  • <<c>> MS. Firenze, B. Leopold. 164 ;
  • <<c>> MS. London, BL Burney 358, f. 69 sq. ;
  • <<c>> MS. Paris, B. Arsenal 457, f. 21b-27c ;
  • <<c>> MS. Todi, BC 44, f.75-86.
  • <<cc>> Inc. : "Quaestio est de anima separata ; primo utrum possit aliquod corpus...".
  • <21a4> &Quodlibet I&
  • <<b>> %1275 (décembre) à *Paris ?
  • <<c>> MS. Assisi, BC 134 ;
  • <<c>> MS. London, BL Burney 358 ;
  • <<c>> MS. Paris, B. Arsenal 457, f. 27c-31c ;
  • <<c>> MS. Todi, BC 44, f. 86-92.
  • <<cc>> Inc. : "Ea quae quaesita sunt ad tria possunt reduci..."
  • <21a5> &De cognitione animae separatae quaest. 2 disputatae&
  • <<b>> %1276%
  • <<c>> MS. Assisi, BC 134 ;
  • <<c>> MS. London, BL Burney 358 ;
  • <<c>> MS. Napoli, BN 7 C 47 ;
  • <<c>> MS. Paris, B. Arsenal 457, f. 31c-36d ;
  • <<c>> MS. Todi, BC 44, f. 92-100.
  • <<cc>> Inc. : "Quaestio est de cognitione animae separatae utrum anima separata acquirat...".
  • <21a6> &De poena animae separatae quaest. 4 disputatae&
  • <<b>> %1278% à *Paris ?
  • <<c>> MS. Assisi, BC 134 ;
  • <<c>> MS. London, BL Burney 358 (quest. 1) ;
  • <<c>> MS. Napoli, BN 7 C 47 ;
  • <<c>> MS. Paris, B. Arsenal 457, f.36d-39a (quest. 1) ;
  • <<c>> MS. Todi, BC 44, f. 100-118.
  • <<cc>> Inc. : "Quaestio est de anima separata utrum vere patiatur...".
  • <<i>> In GAL (G.), EMMEN (E.), BRADY (I.) et PIABA (C.), éd., &Quaestiones disputatae de anima separata, de anima beata, de ieiunio, de legibus Fratris&, (Bibliotheca franciscana scholastica medii aevi, XVIII), Quaracchi, 1959, 3-176.
  • <21a7> &De animae beata quaest. 8 dis&
  • <<b>> %1278% à *Paris ?
  • <<c>> MS. Assisi, BC 134 ;
  • <<c>> MS. London, BL Burney 358 ;
  • <<c>> MS. Napoli, BN 7 C 47 ;
  • <<c>> MS. Todi, BC 44, f. 118-157.
  • <<cc>> Inc. : "Quaestio est utrum creatura rationalis possit beatificari...".
  • <<i>> In GAL (G.), EMMEN (E.), BRADY (I.) et PIABA (C.), éd., &Quaestiones disputatae de anima separata, de anima beata, de ieiunio, de legibus Fratris&, (Bibliotheca franciscana scholastica medii aevi, XVIII), Quaracchi, 1959, 177-362.
  • <21a7> &De fide quaest. 8 disputatae&
  • <<b>> %1277-1278% à *Paris ?
  • <<b>> /Selon $R. HOFFER$, les deux séries de questions &De fide& et &De cognitione& sont conçues comme une unité pour montrer comment foi et raison agissent ensemble.
  • <<c>> MS. Assisi, BC 134 ;
  • <<c>> MS. Firenze, B. Leopold. 164, f.43 (quest.6 ss.) ;
  • <<c>> MS. Todi, BC 44, f. 9-36.
  • <<cc>> Inc. : "Quaestio est utrum aliquid possit certitudinaliter...".
  • <<i>> In &Quaestiones disputatae selectae: quaestiones de fide et de cognitione Fratris Matthaei ab Aquasparta&. (Bibliotheca franciscana scholastica medii aevi, I), Quaracchi, 1903 [reprint 1957], 35-198.
  • <21a8> &De cognitione quaest. 10 disputatae&
  • <<b>> %1277-1278% à *Paris ?
  • <<c>> MS. Assisi, BC 134 ;
  • <<c>> MS. Firenze, B. Leopold. 164 ;
  • <<c>> MS. London, BL Burney 358, f. 69 ;
  • <<c>> MS. Napoli, BN C 7 47, f. 87 ;
  • <<c>> MS. Paris, B. Arsenal, f.1-2 (quest.1-8) ;
  • <<c>> MS. Todi, BC 44, f. 36-75.
  • <<cc>> Inc. : "Quaestio est utrum ad cognitionem rei...".
  • <<i>> In &Quaestiones disputatae selectae: quaestiones de fide et de cognitione Fratris Matthaei ab Aquasparta&. (Bibliotheca franciscana scholastica medii aevi, I), Quaracchi, 1903 [reprint 1957], 199-406
  • <21a9> &Quaestiones disputatae de ieiunio (3)&
  • <<b>> %1279-1287% à la *Curie.
  • <<c>> MS. Assisi, BC 134 ;
  • <<c>> MS. Todi, BC 44, f.157-170.
  • <<cc>> Inc. : "Utrum afflictio vel maceratio carnis...".
  • <<i>> In GAL (G.), EMMEN (E.), BRADY (I.) et PIABA (C.), éd., &Quaestiones disputatae de anima separata, de anima beata, de ieiunio, de legibus Fratris&, (Bibliotheca franciscana scholastica medii aevi, XVIII), Quaracchi, 1959, 363-428.
  • <21a10> &Quodlibet II, 15 q.&
  • <<b>> %1279-1287% à la *Curie.
  • <<c>> MS. Assisi, BC 134 ;
  • <<c>> MS. Todi, BC 44, f.170-178.
  • <<cc>> Inc. : "Ea quae quaesita sunt ad duo possunt reduci...".
  • <21a11> &De productione rerum quaest. 9 dis&
  • <<b>> %1279-1287% à la *Curie.
  • <<c>> MS. Assisi, BC 134 ;
  • <<c>> MS. Todi, BC 44, f. 178-195, 204-213 et 223-234.
  • <<cc>> Inc. : "Utrum sit ponere aliquod primum ens quod sit causa...".
  • <<i>> In LONGPRÉ (E.), &Archives d'Histoire Littéraire et Doctrinale du Moyen Age&, 1926, 293-308 (Quest. 9) ;
  • <<i>> In GAL (G.), éd., &Quaestiones disputatae de productione rerum et de providentia …&, (Bibliotheca franciscana scholastica medii aevi, XVII) Quaracchi, 1956, 3-227.
  • <21a12> &Quodlibet III, 16 q.&
  • <<b>> %1279-1287% à la *Curie.
  • <<c>> MS. Assisi, BC 134 ;
  • <<c>> MS. Todi, BC 44, f. 195-204.
  • <<cc>> Inc. : "Aliqua quaerebantur pertinentia ad creatorem, aliqua ad creaturam...".
  • <21a13> &Quodlibet IV, 18 q.&
  • <<b>> ?%1287% à la *Curie.
  • <<c>> MS. Assisi, BC 134 ;
  • <<c>> MS. Todi, BC 44, f. 213-223.
  • <<cc>> Inc. : "Ea quae quaesita fuerunt ad quatuor posssunt reduci. Aliqua enim...".
  • <21a14> &De incarnatione et de lapsu quaest. 9 dis&
  • <<b>> %1279-1287% à la *Curie.
  • <<c>> MS. Assisi, BC 158, f. 236-237 (q. 9) ;
  • <<c>> MS. Assisi, BC 159, f. 216-240.
  • <<cc>> Inc. : "Disputaturi de Incarnatione Domini Salvatoris...".
  • <<i>> In Quaracchi, II, 1-176.
  • <<i>> In &Quaestiones disputatae de incarnatione et de lapsu aliaeque selectae de Christo et de eucharistia Fratris Matthaei ab Acquasparta&. (Bibliotheca franciscana scholastica medii aevi, II), Quaracchi, 1914 [reprint 1957], 3-192.
  • <21a15> &De providentia quaest. 6 dis&
  • <<b>> ?%1279-1287% à la *Curie.
  • <<c>> MS. Assisi, BC 134 ;
  • <<c>> MS. Todi, BC 44, f. 234-252 et f.260-271.
  • <<cc>> Inc. : "Utrum deus regat mundum providentia...".
  • <<i>> In GAL (G.), éd., &Quaestiones disputatae de productione rerum et de providentia …&, (Bibliotheca franciscana scholastica medii aevi, XVII), Quaracchi, 1956, 231-395.
  • <21a16> &Quodlibet V, 10 q.&
  • <<b>> ?%1279-1287% à la *Curie.
  • <<c>> MS. Assisi, BC 134 ;
  • <<c>> MS. Todi, BC 44, f. 252-260.
  • <<cc>> Inc. : "Eorum quae fuerunt proposita, aliqua sunt quaesita pertinentia...".
  • <<i>> In &Quaestiones disputatae de incarnatione et de lapsu aliaeque selectae de Christo et de eucharistia Fratris Matthaei ab Acquasparta&. (Bibliotheca franciscana scholastica medii aevi, II), Quaracchi, 1914 [reprint 1957], 195-213 (q. 4, II, qq. 4-6, VI, q. 3), 195-213.
  • <21a17> &De gratia quaest. 10 dis&
  • <<b>> ?%1279-1287% à la *Curie.
  • <<c>> MS. Todi, BC 44, f. 271-302 et f.309-315.
  • <<cc>> Inc. : "Utrum sit possibile aliquem cadere a statu...".
  • <<i>> In DOUCET (V.), éd., &Quaestiones disputatae de gratia Fr. Matthaei ab Aquasparta,... ; ad finem codicum nunc primum editae cum introductione critica de magisterio et scriptis eiusdem doctoris cura P. Victorini Doucet& (Bibliotheca franciscana scholastica medii aevi, XI), Quaracchi, 1936.
  • <21a18> &Quodlibet VI, 17 q.&
  • <<b>> ?%1279% à la *Curie.
  • <<c>> MS. Assisi, BC 134 ;
  • <<c>> MS. Todi, BC 44, f. 302-309.
  • <<cc>> Inc. : "Utrum bonum addat aliquid ad ens...".
  • <21a19> &De legibus quaest. 6 dis&
  • <<b>> %1279-1287% à la *Curie.
  • <<c>> MS. Assisi, BC 159, f. 240-282.
  • <<cc>> Inc. : "Disputaturi de legibus primo quaeremus utrum sit dare...".
  • <<i>> In GAL (G.), EMMEN (E.), BRADY (I.) et PIABA (C.), éd., &Quaestiones disputatae de anima separata, de anima beata, de ieiunio, de legibus Fratris&, (Bibliotheca franciscana scholastica medii aevi, XVIII), Quaracchi, 1959, 429-571.
  • <21a20> &Quaestiones de anima 6&
  • <<b>> %1279-1287% à la *Curie.
  • <<c>> MS. Assisi, BC 159, f. 283a-302.
  • <<cc>> Inc. : "
  • <<i>> In GONDRAS (A.-J.), Les « quaestiones de anima VI », manuscrit de la Bibliothèque communale d'Assise n° 159, attribuées à Matthieu d'Aquasparta, &Archives d’histoire doctrinale et littéraire du Moyen Âge&, 24, 1957, 203-352, aux pages 226-352.
  • <21a21> &Quaestiones de materia, forma et privatione&
  • <<b>> ?
  • <<c>> MS. Assisi, BC 664, f. 134-141.
  • <<cc>> Inc. "Quaeritur super hoc quod dicit Aristoteles."
  • <<cc>> /L' attribution demeure douteuse.
  • <30> Auteur actif das le champ pratique :
  • <30a1> &Epistolae&
  • <<b>> ?
  • <<c>> MS. Città=del=Vaticano, Arch. Cap. S. Pietro B 36.
  • <60> Auteur actif dans le champ politique :
  • <60a1> &De potentia papae ac primatu Ecclesiae Romanae&
  • <<b>> ?
  • <<c>> MS.
  • <<cc>> Inc. : "
  • <60a2> &(Déclaration pour $BONIFACE VIII$ contre la famille £Colonna)&
  • <<b>> %1297% (juillet).
  • <<c>> MS.
  • <<cc>> Inc. : "Miserabilis divina Gerardus Sabinensis... Humilis doctrina magistri...".
  • <<i>> In DENIFLE (H.), &Archiv.&, V, 524-529.
  • <60a3> &(Sermon pour la canonisation de $Saint LOUIS$)&
  • <<b>> %1297% (11 juillet), à *Orvieto.
  • <<c>> MS.
  • <<cc>> Inc. : "
  • <60a4> &(Lettres à $JAIME II, roi d'£Aragon$)&
  • <<b>> %1298%.
  • <<c>> MS.
  • <<cc>> Inc. : "
  • <<i>> In FINKE (H.), &Acta Aragoniensia&, I, 50, 52, 96.
  • <60a5> &(Lettre à $CHARLES II, roi de £Naples$)&
  • <<b>> %1299%.
  • <<c>> MS.
  • <<cc>> Inc. : "
  • <<i>> In FINKE (H.), &Acta Aragoniensia&, I, 59.
  • <60a6> &(Sermon prononcé pour l’ouverture de l’année jubilaire)&
  • <<b>> %1300% (6 janvier), au Palais du £Latran.
  • <<c>> MS.
  • <<cc>> Inc. : "
  • <<cc>> /Cf. KERVYN de LETTENHOVE, &Mém. Acad. Belg.&, XXVIII, 1854, 29-31.
  • <60a7> &(Réponse à la lettre de la noblesse française)&
  • <<b>> %1302%.
  • <<c>> MS.
  • <<cc>> Inc. : "
  • <<d>> Ed. in DUPUY &Histoire du différend...& *Paris %1655%, 71-72.
  • <60a8> &Sermo de potestate papae&
  • <<b>> %1302% (24 juin) à *Anagni.
  • <<b>> /Il y développe, en présence des légats du roi de £France, le thème de la plenitudo potestatis pontificale.
  • <<c>> MS. Paris, BnF latin 15004, f.82-83 ;
  • <<c>> MS. Uppsala, UB C 692, f. 383-388, du XVIe siècle.
  • <<cc>> Inc. : "
  • <<d>> Ed. in DUPUY &Histoire du différend...& *Paris %1655%, 73-76.
  • <<i>> In GAL (G.), éd., &Sermones de s. Francisco, de s. Antonio et de s. Clara&, (Bibliotheca Franciscana Ascetica Medii Aevi, 1, appendice) Quaracchi 1903-1957.
  • C BIBLIOGRAPHIE
  • C BIBLIOGRAPHIE
  • <99a> GLORIEUX MA: 304
  • <99a> GLORIEUX MT: 318
  • <99a> GRATIEN:
  • <99a> SBARALEA &Suppl.& II, 227-228 ;
  • <99a> DBI: (Giulia BARONE) ;
  • <99a> D. Spir. (A.J. GONDRAS) ;
  • <99a> DTC: X 375-389 (E. LONGPRÉ) ;
  • <99a> STEGMÜLLER III. n° 5498-5518 ;
  • <99a> SCHNEYER &Serm.&: IV, 149-167 ;
  • <99b> AMOROS (L.), La teologia come ciencia practica en la escuela franciscana en los tiempos que preceden a Escoto. Edicion de textos, &Archives d’Histoire Doctrinale et Littéraire du Moyen Âge&, 9, 1934, 261-303 ;
  • <99b> AUER (J.), &Die Entwicklung der Gnadenlehre in der Hochscholastik mit besonderer Berücksichtigung des Kardinals Matthaeus von Acquasparta&, (Freiburg im Breisgau, 2 vol., 1942-1951 ;
  • <99b> BATAILLON (L.-J.), Matthieu d’Aquasparta, lecteur de Thomas d’Aquin, &Revue de sciences philosophiques et théologiques&, 58, 1994, 584-586 ;
  • <99b> BEHA (H.M.), Matthew of Acquasparta's Theory of Cognition, &Franciscan Studies&, 20, 1960, 161–204 et 21, 1961, 1–79, 383–465 ;
  • <99b> BENSON (J.C.), Matthew of Aquasparta’s Sermons on Theology, dans JOHNSON (T.), éd., &Franciscans and Preaching. Every Miracle from the Beginning of the World Came about through Words&, (The Medieval Franciscans, 7) Leyde-Boston, 2012, 145-173 ;
  • <99b> BÉRUBÉ (C.), Henri de Gand et Mathieu d’Aquasparta interprètes de st Bonaventure, &Naturaleza y gracia&, XXI, 1974, 131-172 ;
  • <99b> BETTONI (E.), Rapporti dottrinali fra Matteo d’Aquasparta e Giovanni Duns Scoto, &Studi Francescani&, 40, 1943, 1113-130 ;
  • <99b> BETTONI (E.), L’origine dell’anima sensitiva secondo Matteo d’Aquasparta, &Pier Lombardo&, 5 (3-4), 1961, 8-53 et 6, 1962, 27-70 ;
  • <99b> BETTONI (E.), Matteo d’Acquasparta e il suo posto nella Scolastica post-tomista, dans &Filosofia e Cultura in Umbria tra Medioevo e Rinascimento&, Gubbio, 1966, 231-248;
  • <99b> BETTONI (E.), Matteo d’Aquasparta e il suo posto nellascolastica post-tomistica’, in: Filosofia e cultura in Umbria tra medioevo e rinascimento, Atti del IV Convegno di Studi Umbri (Perugia, 1967), 231-248;
  • <99b> BONAFEDE (G.), La gnoseologia di Matteo d’Aquasparta, dans &Filosofia e Cultura in Umbria tra Medioevo e Rinascimento&, Gubbio, 1966, 249-269;
  • <99b> BONAFEDE (G.), &Matteo d’Aquasparta&, Trapani, 1968 ;
  • <99b> BONAFEDE (G.), Matthew of Aquasparta’s ‘De Productione Rerum’ and its relation to St. Thomas and St. Bonaventure, &Franciscan Studies&, 34, 1974, 34-73;
  • <99b> BOUGEROL (J.G.), Saint François dans les premiers sermons universitaires, dans GIEBEN (S.), éd., &Francesco d’Assisi nella storia. Secoli XIII-XV. Atti del primo convegno per l’VIII centenario della nascità di S. Francesco (1182-1982). Roma, 29 settembre-2 ottobre 1981&, Rome, 1983, 173-199 ;
  • <99b> BROCCHIERI (E.), &La legge naturale nel pensiero di Matteo d’Aquasparta&, Rovigo, 1967 ;
  • <99b> BRUSZEK (B.), Pierwotny stan czlowieka wedlug Mateusza z Aquasparta, &Studia Franciszkánskie&, 11, 2001, 73-135;
  • <99b> CANACCINI (F.), &Matteo d’Acquasparta tra Dante e Bonifacio VIII&, Rome, 2008 ;
  • <99b> CAPPELLETTI (L.), Creazionismo e causalità nelle ‘Quaestiones disputatae de productione rerum’ di Matteo d’Acquasparta, &Schede Medievale&, 44, 2006, 149-164 ;
  • <99b> CREMASCOLI (G.), Matteo d'Acquasparta scrittore, dans SANTI (F.) éd., &Gli studi francescani dal dopoguerra ad oggi. Alla memoria di Ezio Franceschini (1906-1983) nel decimo anniversario della scomparsa. Atti del Convegno di studio Firenze 5-7 novembre 1990&, Spolète, 1993, 239-255 ;
  • <99b> DAL PINO (F.), Il cardinale francescano Matteo d'Acquasparta uomo di fiducia e legato di Bonifacio VIII e la sua politica religiosa, dans MUSCO (A.), éd., &I Francescani e la politica. Atti del Convegno internazionale di studio, Palermo 3-7 Dicembre 2002&, Palerme, 2007, 271-287;
  • <99b> DE MATTEIS (M.C.), Iacopone, Bonifacio VIII e Matteo d'Acquasparta, dans &Iacopone da Todi. Atti del XXXVII Convegno Storico Internazionale, Todi, 8 - 11 ottobre 2000&, (Accademia Tudertina e del Centro di Studi sulla Spiritualità. Nova Seria, 14) Spolète, 2001, 109-126 ;
  • <99b> DOUCET (V.), &L’enseignement parisien de Mathieu d’Acquasparta, &Archivum Franciscanum historicum&, 28, 1935, 568-578 ;
  • <99b> ELIZONDO (F.), Bulla «Exiit qui seminat» Nicolai III, &Laurentianum&, 4, 1963, 59-117;
  • <99b> EMMEN (A.), Die Glückseligkeitslehre des Matthäus von Aquasparta, &Wissenschaft und Weisheit&, 22, 1959, 43-59, 101-118, 174-189 ;
  • <99b> FIORAVANTI (G.), Le ‘Quaestiones de anima separata’ di Matteo d’Acquasparta, dans &Matteo d’Acquasparta francescano, filosofo, politico. Atti del XXIX Convegno storico internazionale 1992 del Centro di studi sul Basso Medioevo - Accademia Tudertina, Todi, 11-14 ottobre 1992&, Spolète, 1993, 197-215;
  • <99b> FIORENTINO (F.), Il modello familiare nel sermo ‘De Potestate Papae’ di Matteo d'Acquasparta, dans MUSCO (A.), éd., &I Francescani e la politica. Atti del Convegno internazionale di studio, Palermo 3-7 Dicembre 2002&, Palerme, 2007, 431-441 ;
  • <99b> FRIEDMAN (R.L.), Trinitarian Theology and Philosophical Issues, II: Trinitarian texts from the Franciscan trinitarian tradition, ca.1265-1285, &Cahiers de l’Institut du Moyen Age grec et latin&, 73, 2002, 21-40 ;
  • <99b> GAMARRA (D.O.), Un caso di platonismo ed agostinismo medievale. Matteo d'Acquasparta: conoscenza ed esistenza, &Acta Philosophica&, 9, 2000, 197-223 ;
  • <99b> GARFAGNINI (G.C.), Seguire Cristo nel suo vicario: Iacopone e Matteo d'Acquasparta, dans &Iacopone da Todi. Atti del XXXVII Convegno Storico Internazionale, Todi, 8 - 11 ottobre 2000&, (Accademia Tudertina e del Centro di Studi sulla Spiritualità. Nova Seria, 14) Spolète, 2001, 149-176 ;
  • <99b> GONDRAS (A.-J.), Les « quaestiones de anima VI », manuscrit de la Bibliothèque communale d'Assise n° 159, attribuées à Matthieu d'Aquasparta, &Archives d’histoire doctrinale et littéraire du Moyen Âge&, 24, 1957, 203-352
  • <99b> GRABMANN (M.), &Die philosophische und theologische Erkenntnislehre des Kardinal Matthaeus von Aquasparta. Ein Beitrag zur Geschichte des Verhältnisses zwischen Augustinismus und Aristotelismus im mittelalterlichen Denken&, Vienne, 1906 ;
  • <99b> GRAUSO (F.), &I libri di Matteo d’Acquasparta&, Diss. Rome (Scuola Speciale per archivisti e bibliotecari), 2002 ;
  • <99b> GRAUSO (F.), &La biblioteca francescana medievale di Assisi, lo scriptorium e l'attività dello studium&, Thèse Lyon, 2014 ;
  • <99b> HAYES (Z.), &The General Doctrine of Creation in the Thirteenth Century, with Special Emphasis on Matthew of Aquasparta&, Munich, 1964 ;
  • <99b> HAYES (Z.), Matteo d’Acquasparta e il suo posto nella Scolastica post-tomistica, dans &Filosofia e Cultura in Umbria tra Medioevo e Rinascimento&, Gubbio, 1966, 231-248 ;
  • <99b> HAYES (Z.), The Plurality of Esse in Christ according to Matthew of Aquasparta, dans FRANK (W.A.) et ETZKORN (G.J.), éd., &Essays Honoring Allan B.Wolter&, Saint Bonaventure (New York), 1985, 131-152;
  • <99b> HAYES (Z.), The death of Christ in the Theology of Matthew of Aquasparta, &Franciscan Studies&, 56, 1998, 189-201 ;
  • <99b> HERDE (P.), Bonifacio VIII canonista e teologo? Dal «consilium» (1272-1278) alla bolla «Unam sanctam» (1302), in &Bonifacio VIII: ideologia e azione politica, Atti del Convegno internazionale…, Città del Vaticano-Roma… 2004&, Rome, 2006, 17-41 :
  • <99b> HISETTE, (R.), &Enquête sur les 219 articles condamnés à Paris le 7 Mars 1277&, Louvain, 1977 ;
  • <99b> HOROWSKI (A.), Sermoni dei Francescani tra i libri dei Cavalieri teutonici di Spira: Il codice Palatino Latino 467 della Biblioteca Apostolica Vaticana, dans &Litterae ex quibus nomen Dei componitur&, Rome, 2016, 151-187 ;
  • <99b> HOUSER (R.E.), Matthew of Aquasparta, dans GRACIA (J.F.) et NOONE (T.B.), éd., &A Companion to Philosophy in the Middle Ages&, Oxford, 2003, 423-431 ;
  • <99b> LONGPRÉ (E.), Thomas de York et Mattieu d’Aquasparta. Textes inédits sur le problème de la création, &Archives d’Histoire Doctrinale et Littéraire du Moyen Âge&, I, 1926-1927, 269-308 ;
  • <99b> MARCIL (G.), Sermons in Honor of St. Francis Delivered by Matthew of Aquasparta and Francis of Meyronnes, dans FRANK (W.A.) et ETZKORN (G.J.), éd., &Essays Honoring Allan B.Wolter&, Saint Bonaventure (New York), 1985, 153-164 ;
  • <99b> MARRONE (St.P.), Matthew of Aquasparta, Henry of Ghent and Augustinian Epistemology after Bonaventure, &Franciscan Studies&, 65, 1983, 252-290 ;
  • <99b> &Matteo d’Acquasparta francescano, filosofo, politico. Atti del XXIX Convegno storico internazionale 1992 del Centro di studi sul Basso Medioevo - Accademia Tudertina, Todi, 11-14 ottobre 1992&, Spolète, 1993 ;
  • <99b> MAURO (L.), &Il Cosmo e la legge&, Florence, 1990 ;
  • <99b> MAZZARELLA (P.), &La dottrina dell’anima e della conoscenza in Matteo d’Acquasparta&, Padoue, 1969;
  • <99b> MAZZARELLA (P.), La critica dell’averroismo gnoseologico in Matteo d’Acquasparta, &Vichiana&, 13, 1984, 107-125 ;
  • <99b> MENESTO (E.), La biblioteca di Matteo d’Acquasparta, dans &Francesco d’Assisi. Documenti e archivi. Codici e biblioteche&, Milan, 1982, 104-108;
  • <99b> MENESTO (E.), Matthew of A., Henry of Ghent and Augustinian epistemology after Bonaventure, &Franziskanische Studien&, 65, 1983, 252-290 ;
  • <99b> PACCHIERINI (L.), &La dottrina gnoselogica di M. d'Acquasparta&, Naples, 1949 ;
  • <99b> PEGIS (A.C.), Matthew of Aquasparta and the Cognition of Non-being, dans &Scholastica Ratione Historico-Critica Instauranda&, Rome, 1951, 463–480 ;
  • <99b> PREZIOSO (F.), L'attività del soggetto pensante nella gnoseologia di Matteo d'Acquasparta e di Ruggero Marston &Antonianum&,25, 1950, 259-326 ;
  • <99b> PRÜGL (T.), Die Bibel als Lehrbuch; zum «Plan» der Theologie nach mittelalterlichen Kanonauslegungen, &Archa Verbi&, I (2004), pp. 42-66 ;
  • <99b> PUTALLAZ (F.-X.), &La connaissance de soi au XIIIe siècle. De Matthieu d’A. à Thierry de Freiberg&, Paris 1991 ;
  • <99b> RITZEL (R.), &I cardinali e i papi dei frati minori conventuali&, Rome, 1971, 15-17 ;
  • <99b> SCHABEL (Ch.), PEDERSEN (F.) et FRIEDMAN (R.-L.), Matthew of Aquasparta and the Greeks, dans EMERY (K.) et al., ed., &Philosophy and Theology in the Long Middle Ages: A Tribute to Stephen F. Brown&, Leyde-Boston, 2011, 813-854 ;
  • <99b> SIMONCIOLI (F.), Rilievi sui sermoni inediti di Matteo di Aquasparta dedicati a S. Francesco, a S. Antonio, a. S. Chiara, &Studi francescani&, 56, 1959, 148-172 ;
  • <99b> SIMONCIOLI (F.), Il concetto di legge in M. d'Acquasparta, &Studi francescani&, 56, 1959, 37-50 ;
  • <99b> SIMONCIOLI (F.), La mariologia del Cardinale Matteo d’Aquasparta, &Divus Thomas&, 65, 1962, 321-352 ;
  • <99b> SUAREZ-NANI (T.), RIBORDY (O.), EVANGELISTA (G.), LARDELLI (G.) et SCHULTHEISS (Ph.), éd. et trad., &Les anges et le lieu&, Paris, 2017 ;
  • <99b> TOMA (I.), Idee divine e illuminazione divina in Matteo d'Acquasparta, &Studi Francescani&, 100, 2003, 231-248 ;
  • <99b> VANNI ROVIGHI (S.), &L’Immortalità dell’anima nei maestri francescani del secolo xiii&, Milan, 1936, 255-272 ;
  • <99b> VIAN (P.), Le letture dei maestri francescani. Tre casi nel secondo Duecento, dans &Libri, biblioteche e letture dei frati mendicanti (secoli XIII-XIV). Atti del XXXII Convegno… della Soc. internazionale di studi francescani, Assisi… 2004&, Spolète, 2005, 53-61 ;
  • <99b> WEBER (P.), La liberté dans la théologie de Mathieu d’Acquasparte, &Recherches de théologie ancienne et médiévale&, 34, 1967, 238-254 ;
  • <99b> WEBER (P.), &La morale fondamentale d’après Matthieu d’Aquasparta&, Louvain, 1967, 2 volumes ;
  • <99c> HOUSER (R.E.), &Matthew of Acquasparta& :
  • <99c> //http://t4.stthom.edu/users/houser/matthewofaquasparta.pdf
  • <99c> MIRANDA : &Cardinals of the Holy Roman Church& :
  • <99c> //http://cardinals.fiu.edu/bios1288.htm#Acquasparta ;
  • <99c> MIRABILE :
  • <99c> //http://www.mirabileweb.it/author/matthaeus-de-aquasparta-n-1237-1240-ca-m-29-10-130-author/2035 ;
  • <99c> STUDIUM : http://lamop-vs3.univ-paris1.fr/studium/ : Rédaction, Jean-Philippe Genet, 14/11/2020.
Visualisation géographique